Een fiets onderhouden is vooral een kwestie van ritme: elke week een paar minuten, elke maand een half uur en twee keer per jaar een grondige beurt. Wekelijks controleer je bandenspanning, ketting en remmen. Maandelijks was je de fiets, meet je de kettingslijtage en kijk je naar remblokken en bouten. In het voor- en najaar is de grote beurt aan de beurt, waarbij lagers, remmen, schakeling en bij een e-bike de software door een monteur worden nagekeken.
Met die drie ritmes voorkom je het grootste deel van de reparaties die wij in onze werkplaats in Dalen zien. Niet omdat fietsers lui zijn, maar omdat slijtage sluipt. Een ketting die te lang doorrijdt, neemt de cassette en de kettingbladen mee. Een remblok dat op is, beschadigt de remschijf. Hieronder staat per periode wat je doet, hoe je het goed doet en wanneer je het beter aan de werkplaats overlaat.
Checklist per week: de check van vijf minuten
Doe dit voor je eerste rit van de week, of voor elke rit als je dagelijks fietst. Het kost een paar minuten en vangt de problemen af die je onderweg laten stranden.
| Onderdeel | Wat je controleert | Waarom |
|---|---|---|
| Banden | Spanning volgens de aanduiding op de zijkant van de band; kijk naar sneetjes en steentjes in het loopvlak | Te zachte banden rollen zwaar en geven lekke banden door doorslag op de velg |
| Ketting | Droog of roestig? Afvegen met een doek, dun smeren, overtollig smeermiddel weer afvegen | Een droge ketting slijt snel en maakt lawaai |
| Remmen | Knijp beide remmen: het punt waar de rem pakt moet vast aanvoelen, niet sponzig | Een sponzige hydraulische rem heeft lucht in het systeem |
| Wielen | Steekassen of snelsluiters vast, wiel draait vrij zonder te slingeren of aan te lopen | Een los wiel is gevaarlijk; een slag in het wiel is een werkplaatsklus |
| Verlichting en accu | Lampen opgeladen, e-bike-accu op peil, display werkt | Vooral in de winter: het is donker voor je het weet |
Bandenspanning is het punt dat het vaakst wordt overgeslagen, en tegelijk het punt met het meeste effect. Een band verliest langzaam lucht, ook zonder lek. Met een vloerpomp met manometer of een elektrische pomp is het een klus van een minuut.
Checklist per maand: wassen, meten, natrekken
- Was de fiets. Emmer lauw water, fietsreiniger of een beetje afwasmiddel, zachte borstel en spons. Spoel af met een gieter of tuinslang zonder hoge druk. Droog de fiets na en smeer de ketting opnieuw.
- Meet de ketting. Een kettingslijtagemeter kost weinig en vertelt je precies wanneer de ketting aan vervanging toe is (de grenzen staan verderop).
- Bekijk de remblokken. Bij schijfremmen kijk je van boven in de remklauw: zie je nog duidelijk remmateriaal op het metalen plaatje? Bij velgremmen staan groeven in het blokje; zijn die weg, dan is het blokje op.
- Controleer het schakelen. Schakel tijdens een rustige rit alle versnellingen door. Ratelen of aarzelen wijst op een uitgerekte kabel of een versleten ketting.
- Trek bouten na. Stuurpen, zadelpen, zadelklem, bidonhouders, spatborden en drager. Bij carbon onderdelen alleen met een momentsleutel, op de waarde die op het onderdeel staat.
- Controleer de banden grondiger. Haal steentjes en glas uit het loopvlak, kijk naar scheurtjes in de zijkant en naar een plat loopvlak op de achterband.
- E-bike: maak de contacten van de accu schoon en droog, en controleer of de accu goed vergrendelt.
Checklist per seizoen: de grote beurt in voor- en najaar
Twee keer per jaar is het tijd voor meer dan oppervlakkig onderhoud. In het najaar maak je de fiets klaar voor regen, zout en donker; in het voorjaar herstel je de schade van de winter. Een deel kun je zelf, een deel is werk voor de werkplaats.
| Klus | Zelf doen | Werkplaats |
|---|---|---|
| Ketting, cassette en kettingbladen | Ketting vervangen met kettingpons of sluitschakel | Cassette en bladen, of als je niet zeker weet wat versleten is |
| Remblokken | Velgremmen: ja. Schijfremmen: alleen als je het al eens hebt gedaan | Hydraulische remmen ontluchten, remschijven vervangen |
| Kabels en buitenkabels | Controleren en smeren | Vervangen, zeker bij inwendig gelegde kabels |
| Lagers (trapas, balhoofd, naven) | Speling voelen: wiel zijwaarts bewegen, voorrem vast en fiets heen en weer duwen | Afstellen, schoonmaken of vervangen |
| Wielen | Spaakspanning globaal voelen, slag controleren | Richten en spaken vervangen |
| E-bike | Accu verzorgen, contacten schoon | Diagnose, software-update, controle motor en sensoren |
| Verende vork en demper | Schoonhouden, stofafstrijkers afvegen | Onderhoud volgens het interval van de fabrikant |
Rij je de winter door, dan zijn ketting en cassette in het voorjaar meestal het hardst versleten: zout en zand werken als schuurpasta. Hoe je een racefiets de winter door helpt, lees je in racefiets onderhoud in de winter. Heb je een nieuwe fiets bij ons gekocht, dan is de eerste beurt gratis. Plan die in na de eerste paar honderd kilometer, want dan hebben kabels en spaken zich gezet.
Ketting schoonmaken en smeren: zo doe je het goed
De ketting is het onderdeel waar het meest mee misgaat, en tegelijk het makkelijkst om zelf goed te doen.
- Draai de cranks achteruit en houd een droge doek om de ketting tot er geen zwarte troep meer afkomt.
- Is de ketting echt vies, met zand of een zwarte pasta? Gebruik dan ontvetter met een borstel of kettingreiniger, spoel na en droog goed.
- Breng het smeermiddel druppel voor druppel aan op de rollen aan de binnenkant van de ketting, terwijl je de cranks langzaam achteruit draait. Een ronde is genoeg.
- Laat het een paar minuten intrekken en veeg de buitenkant van de ketting weer droog. Olie aan de buitenkant trekt alleen vuil aan.
Kies het smeermiddel op de omstandigheden: een dunne, droge lube voor droog weer, een natte lube of wax voor regen en winter. Wat niet werkt: kruipolie als smeermiddel (dat lost het vet juist op), motorolie, en smeren over een vuile ketting heen. Uit ervaringen van fietsers op fora en in tests van fietsmedia komt steeds hetzelfde beeld: wie een vuile ketting blijft bijsmeren, rijdt ketting en cassette vele malen sneller stuk dan wie hem eerst afveegt. Ook de hogedrukspuit duikt in die verhalen op, met vastgelopen lagers als gevolg.
Reinigers, smeermiddelen en borstels vind je bij onze verzorgingsproducten.
Wanneer vervang je ketting, cassette en remblokken?
Hier gaat het meeste geld verloren. Dit zijn de grenzen die wij in de werkplaats aanhouden en die ook de fabrikanten noemen.
| Onderdeel | Grens | Hoe je het ziet |
|---|---|---|
| Ketting 11-, 12- of 13-speed | 0,5% rek | De kettingslijtagemeter valt bij 0,5% in de ketting |
| Ketting tot en met 10-speed | 0,75% rek | De meter valt bij 0,75% in de ketting |
| Cassette | Als de ketting voorbij 1% is, of als een nieuwe ketting onder kracht overslaat | Tanden worden puntig en krijgen een haaienvinvorm |
| Remblok schijfrem (Shimano) | 0,5 mm remmateriaal of minder | Van boven in de remklauw kijken; piepen of schrapen bij het remmen |
| Remschijf (Shimano) | 1,5 mm dikte of minder | Schuifmaat, of een voelbare rand aan de buitenkant van de schijf |
| Banden | Plat loopvlak, draad of pleisterlaag zichtbaar, scheurtjes in de zijkant | Kijken en voelen |
Vervang je de ketting op tijd, dan gaan cassette en kettingbladen meestal twee tot drie kettingen mee. Wacht je tot de ketting overslaat, dan moet alles tegelijk: dat is het verschil tussen een klein en een fors bedrag. Twijfel je? Laat de ketting meten als je toch langs de werkplaats komt, dat duurt een halve minuut.
E-bike onderhouden: wat is anders?
Een e-bike is mechanisch een gewone fiets met een motor erbij, en die motor laat je verder met rust. Wat wel anders is: er staat meer kracht en gewicht op ketting, cassette en remmen, dus die slijten sneller en de controles hierboven zijn belangrijker. Daarnaast verdient de accu aandacht.
- Laad de accu bij kamertemperatuur, niet direct na een koude rit. Shimano adviseert de accu binnen te halen zodra het onder de 10 °C komt, ook als de fiets buiten staat.
- Staat de fiets langere tijd stil? Bewaar de accu niet vol en niet leeg, maar rond de 70 procent, en laad hem elk half jaar bij. Dat is het advies van Shimano; andere motorfabrikanten noemen iets lagere percentages, kijk dus in de handleiding van jouw systeem.
- Houd contacten, laadpoort en display schoon en droog; zout en condens tasten ze aan.
- Nooit met een hogedrukspuit op motor, display of accucontacten.
- Software, foutcodes en motorlagers zijn werk voor de werkplaats met de juiste diagnoseapparatuur.
Meer over actieradius en kou lees je in e-bike-accu in de winter. Wat er het vaakst misgaat en wat je er zelf aan kunt doen, staat in de meest voorkomende storingen bij e-bikes.
Welk gereedschap heb je thuis nodig?
Voor alles in de week- en maandchecklist heb je geen werkplaats nodig. Dit is de basis:
- een vloerpomp met manometer, of een elektrische pomp die stopt op de ingestelde druk;
- een multitool of losse inbus- en torxsleutels (2 tot 8 mm en T25);
- een kettingslijtagemeter;
- smeermiddel, ontvetter, een paar doeken en een borstel;
- bandenlichters en een reservebinnenband of plakset;
- bij carbon onderdelen: een momentsleutel.
Een montagestandaard is prettig maar geen noodzaak; een fiets op de kop op stuur en zadel werkt ook, zolang je display en bediening ontziet. Beschermfolie op de plekken waar kabels langs het frame schuren, voorkomt doorgesleten lak.
Basis voor thuis: multitool, pomp en framebescherming
Meer vind je in onze categorie gereedschap.
Onderweg: wat neem je mee?
Het beste onderhoud voorkomt niet elke lekke band. Een kleine zadeltas met binnenband, bandenlichters, een minitool en een CO2-pompje of minipomp is genoeg om vrijwel elke rit uit te rijden. Rij je tubeless, neem dan ook een plugset mee. Controleer af en toe of de CO2-patroon nog vol is en of de binnenband de juiste maat en ventiellengte heeft. Dat zijn de twee dingen die mensen pas langs de weg ontdekken.
Voor onderweg: zadeltas, minitool en CO2-pomp
Wat doe je zelf en wanneer ga je naar de monteur?
Onze vuistregel: alles wat je met een doek, een pomp en een inbussleutel doet, kun je prima zelf. Alles waarbij je iets moet ontluchten, persen of uitlezen, hoort in de werkplaats.
- Zelf: banden, ketting smeren en vervangen, remblokken van velgremmen, bouten natrekken, zadel en stuur afstellen, verlichting, kleine schakelcorrecties met de stelschroef.
- Werkplaats: hydraulische remmen ontluchten, remschijven, lagers van trapas, balhoofd en naven, inwendig gelegde kabels en slangen, wielen richten, verende onderdelen, elektronische schakeling en e-bike-diagnose.
In onze werkplaats in Dalen werken Bart, Dmitry, Nils en Raphael. We zijn officieel Shimano Service Center en Canyon-servicepartner, en we beginnen altijd met diagnose: eerst uitzoeken wat er aan de hand is, dan pas onderdelen vervangen. Een klant schreef na een afstelprobleem aan een nieuwe racefiets: “In goed overleg tot een goede en passende oplossing gekomen.” Zo willen we het doen: niet alles vervangen, maar het juiste.
De fouten die we het vaakst zien
- Smeren over vuil heen. Eerst afvegen, dan smeren.
- Te veel smeermiddel. Een glimmende ketting is een vuilmagneet.
- Hogedrukspuit. Water in de lagers, lagers vast.
- Ketting te laat vervangen. Zie de tabel: dan betaal je ook de cassette.
- Remblokken pas vervangen als het schraapt. Dan is de remschijf vaak al beschadigd.
- Ontvetter of smeermiddel op de remschijven. Piepende, slecht werkende remmen. Dek ze af bij het smeren en raak ze niet met vette vingers aan.
- Bouten zonder momentsleutel op carbon. Een gescheurde zadelpen of stuur is duurder dan de sleutel.
- Accu vol of leeg opbergen. Rond de 70 procent, binnen, en af en toe bijladen.
Aan de slag
Begin deze week met de check van vijf minuten en zet een maandelijkse herinnering in je agenda voor wassen, meten en natrekken. Wat je daarvoor nodig hebt, bestel je bij ons: bekijk de leverbare gereedschappen en verzorgingsproducten. We bezorgen in heel Nederland, of je haalt gratis af in Dalen. Is de ketting of het remblok toch al voorbij de grens? Dan plannen we een beurt in en krijg je de fiets volledig afgesteld terug.
